Όταν το «εγώ» δυσκολεύει το «εμείς»
Ένας καλός φίλος από τον χώρο των επιχειρήσεων μοιράστηκε πρόσφατα μια δυσκολία που δεν αφορούσε ούτε πωλήσεις, ούτε στρατηγική, ούτε ανάπτυξη. Αφορούσε κάτι πολύ πιο σύνθετο και ανθρώπινο.
Την επικοινωνία με κάποιους πολύ κοντινούς ανθρώπους γύρω του.
Όπως συμβαίνει συχνά σε τέτοιες περιπτώσεις, δεν είναι εύκολο να πει κανείς ποια πλευρά έχει δίκιο. Και ίσως σε ορισμένα θέματα να μην υπάρχει καν πραγματικό μέτρο που να μετρά με ακρίβεια το δίκιο.
Υπάρχουν όμως συναισθήματα, αντιδράσεις, πληγές, πεποιθήσεις και βαθιά ριζωμένες εσωτερικές θέσεις που δύσκολα μετακινούνται.
Οι συγκρούσεις δεν γεννιούνται μόνο από διαφωνίες
Πολλές φορές οι συγκρούσεις δεν ξεκινούν επειδή δύο άνθρωποι βλέπουν διαφορετικά ένα θέμα. Ξεκινούν επειδή κανείς δεν μπορεί ή δεν θέλει να μετακινηθεί από το εσωτερικό του σημείο.
Στις περισσότερες τέτοιες καταστάσεις υπάρχουν άνθρωποι που:
- κρατούν σφιχτά κάποιες βασικές αρχές
- νιώθουν ότι αν υποχωρήσουν, θα προδώσουν τον εαυτό τους
- φοβούνται ότι η παραχώρηση σημαίνει ήττα
- ερμηνεύουν τη στάση του άλλου ως απειλή ή απαξίωση
Και από την άλλη πλευρά, συχνά υπάρχουν και άλλοι άνθρωποι που επίσης δεν υποχωρούν, δεν ακούνε, δεν μετακινούνται, με αποτέλεσμα οι συγκρούσεις να γίνονται σχεδόν αναπόφευκτες.
Το «εμείς» δεν κερδίζεται με πείσμα μόνο
Σε τέτοιες στιγμές, ίσως αξίζει να θυμάται κανείς κάτι πολύ ουσιαστικό:
Οι άνθρωποι έρχονται πιο κοντά μας όχι μόνο όταν έχουμε δίκιο, αλλά κυρίως όταν περνούν μέσα από εμάς μια διαδικασία αλλαγής.
Γιατί όταν μειώνεται το «εγώ», μόνο τότε δίνεται χώρος στο «εμείς» να αναπνεύσει.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος πρέπει να απαρνηθεί όσα πιστεύει.
Δεν σημαίνει ότι πρέπει να ακυρώσει τον πυρήνα του.
Δεν σημαίνει ότι χρειάζεται να ζει χωρίς αρχές.
Σημαίνει όμως ότι χρειάζεται να εξετάζει με ειλικρίνεια αν οι αρχές του:
- υπηρετούν πραγματικά τη σχέση
- χτίζουν γέφυρες ή υψώνουν τείχη
- προστατεύουν την ουσία ή απλώς προστατεύουν το εγώ
- εκφράζουν καθαρότητα ή έχουν αρχίσει να γίνονται ακαμψία
Οι αρχές έχουν αξία, αλλά χρειάζονται διάκριση
Οι αρχές είναι σημαντικές. Δίνουν πυρήνα, συνέπεια και ταυτότητα στον άνθρωπο. Χωρίς αρχές, οι σχέσεις και οι αποφάσεις γίνονται εύκολα ασπόνδυλες.
Υπάρχει όμως ένα κρίσιμο σημείο που χρειάζεται προσοχή.
Όταν οι αρχές του ενός αρχίζουν να γίνονται βάρος στο «εμείς», τότε χρειάζεται εσωτερική επανεξέταση.
Γιατί κάποιες φορές αυτό που ο άνθρωπος ονομάζει «αρχή» μπορεί στην πράξη να έχει μετατραπεί σε κάτι άλλο:
- σε πείσμα
- σε άρνηση να ακούσει
- σε απόλυτη βεβαιότητα
- σε προκατάληψη
- σε εσωτερική σκλήρυνση
- σε δυσκολία να κατανοήσει τον άλλον
Και εκεί αλλάζει όλο το νόημα.
Γιατί άλλο πράγμα είναι η αρχή και άλλο η ακαμψία που ντύνεται σαν αρχή.
Ακόμη και όταν υπάρχει δίκιο, χρειάζεται σοφία
Ίσως το πιο δύσκολο μάθημα στις ανθρώπινες σχέσεις είναι αυτό:
Ακόμη και όταν το «εγώ» πιστεύει ότι έχει δίκιο, δεν σημαίνει ότι κερδίζει πραγματικά όταν χάνει το «εμείς».
Υπάρχουν στιγμές που ο άνθρωπος μπορεί να έχει λογικά επιχειρήματα, να νιώθει εσωτερικά δικαιωμένος, να θεωρεί ότι δεν φταίει. Και όμως, ακόμη και τότε, χρειάζεται να αναρωτηθεί:
- ποιο είναι το ουσιαστικό ζητούμενο
- να νικήσει στη σύγκρουση ή να σώσει τη σχέση
- να αποδείξει κάτι ή να αποκαταστήσει σύνδεση
- να κρατήσει σκληρά τη θέση του ή να επιδιώξει αληθινή επικοινωνία
Εδώ ακριβώς μπαίνει η συναισθηματική νοημοσύνη.
Όχι ως τεχνική.
Αλλά ως εσωτερική ωριμότητα.
Ωριμότητα που βοηθά τον άνθρωπο:
- να δει πέρα από τον θυμό του
- να ακούσει πίσω από τις λέξεις
- να ξεχωρίσει την ουσία από τον εγωισμό
- να επιλέξει μια στάση που δεν διαλύει το «εμείς»
Η υποχώρηση δεν είναι πάντα ήττα
Σε αρκετές περιπτώσεις, η υποχώρηση παρερμηνεύεται σαν αδυναμία. Σαν απώλεια κύρους, σαν εσωτερική ήττα, σαν συμβιβασμός που ακυρώνει την αξία του ανθρώπου.
Δεν είναι πάντα έτσι.
Υπάρχουν φορές που η υποχώρηση είναι δείγμα δύναμης.
Είναι η στιγμή που ο άνθρωπος επιλέγει:
- να χαμηλώσει τον τόνο
- να δώσει χώρο
- να μην οξύνει άλλο τη σύγκρουση
- να μη μείνει προσκολλημένος μόνο στη δική του οπτική
- να βάλει πάνω από την προσωπική επιβεβαίωση τη διατήρηση της σχέσης
Αυτό δεν σημαίνει ότι συμφωνεί σε όλα.
Σημαίνει ότι επιλέγει έναν πιο ώριμο τρόπο να σταθεί.
Το «εμείς» χρειάζεται δουλειά και από τις δύο πλευρές
Φυσικά, καμία σχέση δεν στηρίζεται μόνο στη μετακίνηση του ενός. Το «εμείς» απαιτεί προσπάθεια και από τις δύο πλευρές.
Χρειάζεται:
- διάθεση να ακούσουν και οι δύο
- ειλικρίνεια χωρίς σκληρότητα
- σαφήνεια χωρίς προσβολή
- όρια χωρίς εγωκεντρισμό
- ευαισθησία χωρίς υπερβολή
Όμως σχεδόν πάντα, κάποιος χρειάζεται πρώτος να κάνει ένα βήμα πιο ώριμης στάσης.
Και πολύ συχνά, αυτό το πρώτο βήμα αλλάζει τη δυναμική όλης της σχέσης.
Τι μπορεί να κάνει πρακτικά ένας άνθρωπος σε τέτοιες συγκρούσεις
Για να μη μένει αυτή η σκέψη μόνο σε θεωρητικό επίπεδο, βοηθούν μερικά ουσιαστικά βήματα:
Βήμα 1: Να ξεχωρίσει την αρχή από τον εγωισμό
Να αναρωτηθεί με ειλικρίνεια αν αυτό που υπερασπίζεται είναι πράγματι αξία ή αν έχει γίνει προσωπική ακαμψία.
Βήμα 2: Να δει τι κοστίζει η στάση του στο «εμείς»
Να εξετάσει αν ο τρόπος που επιμένει πληγώνει, απομακρύνει ή κλείνει την πόρτα της επικοινωνίας.
Βήμα 3: Να ακούσει πριν απαντήσει
Να προσπαθήσει να καταλάβει τι πραγματικά βιώνει και τι εννοεί ο άλλος, πίσω από τις λέξεις και τις αντιδράσεις.
Βήμα 4: Να μειώσει την ανάγκη δικαίωσης
Να μην επιδιώκει μόνο να αποδείξει ότι έχει δίκιο, αλλά να προστατεύσει τη σχέση όπου αυτό είναι ακόμη εφικτό.
Βήμα 5: Να μιλήσει με καθαρότητα και ηρεμία
Να εκφράσει τη θέση του χωρίς ειρωνεία, ένταση ή απόλυτους χαρακτηρισμούς.
Βήμα 6: Να εξετάσει πού χρειάζεται δική του αλλαγή
Να αποδεχθεί ότι συχνά οι άνθρωποι έρχονται πιο κοντά όχι όταν προσπαθούμε να τους αλλάξουμε, αλλά όταν αλλάζουμε κάτι ουσιαστικό εμείς οι ίδιοι.
Βήμα 7: Να επιδιώξει να κερδίσει το «εμείς»
Ακόμη και αν αισθάνεται ότι έχει δίκιο, να αναζητήσει τον δρόμο που αφήνει χώρο στη σύνδεση, στη συνεννόηση και στην κοινή αναπνοή της σχέσης.
Κλείνοντας
Στις ανθρώπινες σχέσεις, το δίκιο δεν αρκεί πάντα για να φέρει κοντά τους ανθρώπους.
Αυτό που πολλές φορές κάνει τη διαφορά είναι:
- η αυτοπαρατήρηση
- η ταπείνωση
- η συναισθηματική νοημοσύνη
- η διάκριση ανάμεσα στην αρχή και στην προκατάληψη
- η συνειδητή προσπάθεια να κερδηθεί το «εμείς»
Γιατί όταν το «εγώ» μικραίνει, τότε μόνο το «εμείς» μπορεί πραγματικά να αναπνεύσει.